በዙህ መዜገብ ላይ፤; ደግሞ በመ/ቁ/208645 ላይ የሰበር አቤቱታ ያቀረቡ ሲሆን የሰበር አቤቱታ; በሹፋሩ በኩል ሄድ አንደኛ የግል ተበዲይን በቀኝ እጁ አንገታቸውን በማነቅ በግራ እጁ ደግሞ የመኪናውን ሞተር ካጠፊ በኋላ ሁለቱም አመልካቾ v. ** የኦሮሚያ ብሓራዊ ክልላዊ መንግስት ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ - የቀረበ የለም; አመልካቾችን ጨምሮ በአምስት ሰዎች ላይ የወንጀል ህግ አንቀፅ 32(1(ሀ)፣ ለ)) እና 671(1(ሀ))

በዙሁ ክስ ላይ መልስ እንዱሰጥ በታዘዘው መሰረት ሁለም ተከሳሾች ድርጊቱን እና ጥፊተኝነቱን ክደው በመከራከራቸው ዐቃቤ ህግ ሶስት የሰው ምስክሮችን እና ድርጊቱ ሲፈፀም የተቀረፀ ቪዱዮ በማስረጃነት አቅርባል። ጉዲዩ የቀረበለት ፍርድ ቤትም የቀረቡትን ማስረጃዎች መርምሮ አመልካቾች እንዱከላከለ አዞል። የአመልካቾችን መከላከያ ማስረጃን ከሰማ በኋላም የግራ ቀኙን ክርክር እና ማስረጃን መርምሮ አመልካቾች የቀረበባቸውን ክስ አልተከላከለም በሚል በተከሰሱበት አንቀፅ ስር ጥፊተኛ ብል እያዲንዲቸውን በ14 (አሥራ አራት) ዓመት ፅኑ እስራት እንዱቀጡ ወስናል። ይኸው ውሳኔ እስከ ክልለ ሰበር ሰሚ ችልት ድረስ ፀንታል።

የአሁን የሰበር አቤቱታ የቀረበውም ይህንኑ ውሳኔን በመቃወም ነው። አመልካቾች በየራሳቸው ባስከፈቱት መዜገብ ላይ ሰኔ 01/2013 ዓ.ም በተፃፈ የተናጠል የሰበር አቤቱታ በስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ላይ ተፈፅማል ያለትን መሰረታዊ የህግ ስህተት ጠቅሰው በዙህ ችልት እንዱታረምላቸው ጠይቀዋል።

በሁለቱም አመልካቾች በኩል የቀረበው የሰበር ቅሬታ መሰረታዊ ይዘትም በድርጊቱ የግል ተበዲዮች ናቸው የተባለት እና ቀጥተኛ የዓይንም ምስክር የሆኑት ግለሰቦች ቀርበው መሰማት ሲገባቸው “የለም” በሚል ድፍን ያለ መልስ ሳይቀርቡ መቅረታቸው መስቀልኛ ጥያቄ የመጠየቅ መብታችንን አጣባል፤ ቀርቦ የተሰማው የዐቃቤ ህግ አንድ የዓይን ምስክርም ወንጀለን ፈፀሙ ያላቸውን ሰዎች “በሰውነት ፈርጠም ያለ ናቸው” በሚል በምልክት ከመግለፅ ባለፈ አመልካቾችንም ሆነ ላልች አባሪዎች ናቸው የተባለትን ለይቶ አላመለከተም፤ የቪዱዮ ማስረጃ የተባለውም በጨለማ የተቀረፀ ሲሆን የሰውን እንቅስቃሴ ከሚያሳይ በቀር የሰዎቹን ማንነት የማያሳይ በመሆኑ አመልካቾች የወንጀል ድርጊቱ ተካፊዮች መሆናችንን የሚያረጋግጥ አይደለም፤

ተዘረፈ የተባለት ንብረቶችም በአመልካቾች እጅ ያልተያዘ ከመሆኑም በላይ በተያዜንበት እለት ከላልች ተከሳሾች ጋር ሆነን ስንቀሳቀስ የነበረው መኪና ለመግዚት እንጂ ተሰረቀ ከተባለው መኪና ጋር በሚገናኝ ምክንያት አይደለም፤ ተፈፀመ በተባለው የወንጀል ድርጊት ውስጥ የአመልካቾች የወንጀል ተሳትፍ ተለይቶ ባልተረጋገጠበት ከመነሻው ክሱን እንድንከላከል መታዘዘ አግባብ አይደለም፤ ያም ሆኖ አቅርበን ባሰማናቸው መከላከያ ምስክሮቻችን ወንጀለ ተፈፀመ በተባለበት ቀን እና ሰዓት በወንጀለ ስፍራ ያልነበርን ለመሆኑ አረጋግጠን እያለን በወንጀል ጥፊተኛ ተብለን መቀጣታችን አግባብ ባለመሆኑ የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ተሽሮ በነፃ ልንሰናበት ይገባል የሚል ነው።

የሁለቱም አመልካቾች የሰበር አቤቱታ ተመርምሮ ዐቃቤ ህግ በአሁን አመልካቾችና በዙህ ሰበር ክርክር ባልቀረቡ አባሪዎች ጋር ውንብድና ወንጅል ፈፅመዋል ተብል በቀረበባቸው ክስ አመልካቾች በወንጀል ድርጊቱ የተሳተፈ ስለመሆኑ ለይተው ባልመሰከሩበት ጥፊተኛ ተብለው ቅጣት የተወሰነበትን አግባብነት የፋዳራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችልት በመ/ቁ/44031 ላይ ከሰጠው አስገዲጅ የህግ ትርጉም ጋር ተገናዜቦ በዙህ ችልት እንዱመረመር በመደረጉ ተጠሪ በሁለቱም መዜገቦች ላይ የፅሐፍ መልስ እንዱሰጥ ታዞል።

በዙሁ አግባብ ተጠሪ በዙህ መዜገብ ላይ የቀረበውን ክርክር አስመልክቶ ሐምል 27/2013 ዓ.ም የተፃፈ መልስ ያቀረበ ቢሆንም በመ/ቁ/208645 ላይ ለቀረበው ጉዲይ የፍርድ ቤት መጥሪያ ደርሶት መልስ ባለመስጠቱ ይኸው መብቱ ታልፎል። ተጠሪ በዙህ መዜገብ ላይ ለቀረበው ቅሬታ የሰጠው መልስ ፍሬ ቃልም ቀጥተኛ የዓይን ምስክር ከላለ ወንጀል ፈጻሚዎች በልላ ማስረጃ ሉረጋገጥባቸው አይቻልም የሚል ህግ የለም፤ ቀርበው ከተሰሙት የዐቃቤ ህግ ምስክሮች ውስጥ 1ኛው ሁለት ፈርጣማ ሰዎች ከተሰረቀው መኪና ላይ የግል ተበዲዮችን አውርደው ሲጥሎቸውና መኪናውን ይዘው ሲሰወሩ ማየቱን፤ 2ኛ እና 3ኛ ምስክሮች ደግሞ ተጠርጣሪዎቹን በመጠርጠር ይዘው ሲጠይቋቸው ቴዱ ከተባለ ላላ ግለሰብ ጋር በስልክ ከተነጋገሩ በኋላ የተሰረቀውን መኪና ማስረከባቸውን እንዱሁም የቪዱዮ ማስረጃ መኪናውን ሰርቀው ሲያመልጡ የሚያሳይ በመሆኑ ድርጊቱን ስለመፈፀማቸው ተረጋግጣል፤ ያቀረቡት የመከላከያ ማስረጃ ደግሞ እርስ በራሱ የሚጣረስ በመሆኑ የዐቃቤ ህግ ማስረጃን የሚያስተባበል ባለመሆኑ የቀረበው ቅሬታ ውድቅ ተደርጎ የስር ፍርድ ቤቶች የሰጡት ውሳኔ ሉፀና ይገባል የሚል ነው።

የጉዲዩ አመጣጥ እና የክርክሩ ይዘት በአጭሩ ከላይ የተመለከተውን ሲመስል ችልቱም በሰበር አጣሪው ችልት ሉጣራ ይገባዋል ተብል የተያዘውን ነጥብ ከግራ ቀኙ ክርክር፤ ለሰበር አቤቱታው መነሻ ከሆነው የስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ እና ለጉዲዩ አግባብነት ካላቸው ሕጎች ጋር በማገናዘብ መርምራል።

በመሰረቱ ማንም ሰው በወንጀል ህግ ጥፊተኝነቱ ካልተረጋገጠ በቀር በወንጀል ሉቀጣ እንደማይገባ የወንጀል ህግ አንቀጽ 57(1) ይደነግጋል። ወንጀል ፈፀመ ተብል የተከሰሰውን ሰው አስመልክቶ የተከሰሰበት ድርጊት ወንጀል መሆኑን እና ድርጊቱንም የተከሰሰው ሰው የፈፀመው ስለመሆኑ አግባብነት ባለው ማስረጃ የማረጋገጥ ኃላፉነቱ የዐቃቤ ህግ ስለመሆኑ ከወንጀል ህግ ሥነ ሥርዓት ቁጥር 133፣ 134፣ 141 እና 149(1) ድንጋጌዎች መገንዘብ ይቻላል። በወንጀል ጉዲይ የሚቀርበው ማስረጃ ደግሞ በማስረጃነት እንዲይቀርብ በህግ በልዩ ሁኔታ ካልተከለከለ በቀር ስለ ድርጊቱ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ሉያረጋግጥ የሚችል ማናቸውም ማስረጃ ስለመሆኑ የኢፋዱሪ ህገ መንግስት አንቀፅ 19(5) እና የወንጀል ህግ ሥነ ሥርዓት ቁጥር 137 ድንጋጌ ያስገነዜባል። በልላ በኩል አንድን የቀረበ የወንጀል ክስ ለማረጋገጥ የሚያስችለትን ማስረጃዎች የመለየት እና የመወሰን ስልጣኑ የዐቃቤ ህግ ነው። እናም ክሱን ያረጋግጡልኛል ያላቸውን ማስረጃዎች እስካቀረበ ድረስ የቀረቡት ማስረጃዎች በእርግጥም ክሱን በህግ በተቀመጠው የማስረዲት ደረጃ የሚያረጋግጡ መሆን ያለመሆናቸው ከሚመዘን በቀር አንድን የማስረጃ አይነት ለይቶ “ካላቀረብክ” ተብል የሚገደድበት የህግ አግባብ የለም።

በቀረበው ጉዲይ ተጠሪ በአመልካቾች ላይ ያቀረበውን ክስ ለማረጋገጥ አለኝ ያለውን የሰው እና የቪዱዮ ማስረጃን አቅርባል። በእርግጥ ቀርበው ከተሰሙት ምስከሮች ውስጥ የግል ተበዲዮች የለም። እነዙህ ተበዲዮች በማስረጃነት ስለመቆጠራቸው እና ቀርበው ስላልተሰሙበት ምክንያት የስር ፍርድ ቤት የውሳኔ ግልባጭ የሚገልፀው ነገር ባይኖርም አመልካቾች ባቀረቡት የሰበር ቅሬታ ውስጥ ምስክሮቹ “የለም” በሚል ምክንያት መታለፊቸው ተመልክታል። ምክንያቱ ምንም ይሁን ምን የግል ተበዲዮቹ ቀርበው ያለመሰማታቸው ላልች ማስረጃዎች እንዲይመዘኑ የሚያደርግ አይለም። አመልካቾችም ቢሆን የቀረበውን ማስረጃ በተገቢው ስርዓት ከሚጠይቁ በቀር ተበዲዮች በማስረጃነት ያለመቅረባቸው መስቀልኛ ጥያቄን ከመጠየቅ አንፃር የሚፈጥርባቸው የመብት መጣበበ የለም። በመሆኑም ከዙህ አኳያ የቀረበውን መከራከሪያ ችልቱ አልተቀበለውም።

ከዙህ በመለስ ያለውን በተመለከተ ስልጣን ያላቸው የስር ፍርድ ቤቶች የግራ ቀኙን ክርክር እና ማስረጃን መርምረውና መዜነው ተገቢ ነው ባለት ድምዲሜ ላይ ደርሰዋል። ይህ የስር ፍርድ ቤቶች የደረሱበት ድምዲሜ በዙህ ሰበር ሰሚ ችልት ሉለወጥ የሚችለው ውሳኔው በማስረጃ የተረጋገጠውን ፍሬ ነገር መሰረት ያላደረገ እንደሆነ፤ ወይም በማስረጃ ምዘና ረገድ መሰረታዊ የማስረጃ ምዘና መርህ ጥሰት ስለመፈፀሙ ሲረጋገጥ፤ ወይም ማስረጃዎቹ መሰረት ተደርጎ በተሰጠ የህግ ትርጉም ውስጥ የተፈፀመ መሰረታዊ የህግ አተረጓጎም ስህተት ሲኖር ስለመሆኑ በህገ መንግስቱ አንቀፅ 78 እና በፋዳራል ፍርድ ቤቶች ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀፅ 10 ለችልቱ ከተሰጡት የዲኝነት ስልጣን መረዲት ይቻላል።

አሁን በቀረበው ጉዲይ አመልካቾች “ወንጀል ስለመፈፀማችን አልተረጋገጠብንም እንዱሁም “በመከላከያ ማስረጃችን የዐቃቤ ህግ ክስ እና ማስረጃን አስተባብለናል” ከማለት ባለፈ ከላይ በተመለከተው አግባብ በስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ላይ የተፈፀመ መሰረታዊ የህግ ስሀተት ስለመኖሩ የተመለከተ ነገር የለም። በሰበር አጣሪ ችልቱ የተያዘው ማስቀረቢያ ነጥብም ከማስረጃ ምዘና መርህ ጥሰት አንፃር ቀደም ተብል በዙሁ ችልት የተሰጠውን አስገዲጅ የህግ ትርጉም የሚጠቅስ ቢሆንም ከማስረጃ ምዘና ረገድ የስር ፈርድ ቤቶች የፈፀሙት የምዘና መርህ ጥሰት ተጠቅሶ የቀረበ የስበር ቅሬታ የለም። ከዙህ ይልቅ ማስቀረቢያ ነጥቡም ሆነ የአመልካቾች የሰበር ቅሬታ የግራ ቀኙ ማስረጃ በድጋሚ በዙህ ችልት እንዱመረመርና እንዱመዘን የሚጋብዜ ሆኖ ተገኝታል። ሆኖም ማስረጃን መመርመር እና መመዘን የዙህ ሰበር ሰሚ ችልት የዲኝነት ስልጣን ባለመሆኑ ይህ የሚሆንበት የህግ አግባብ የለም። ሲጠቃለል በስር ፍርድ ቤቶች ውሳኔ ላይ መሰረታዊ የህግ ጥሰት ተፈፅማል ለማለት የሚያስችል ሁኔታ ባለመገኘቱ የአመልካቾች የሰበር ቅሬታ ውድቅ ተደርጎ ተከታዩ ውሳኔ ተሰጥታል።

ውሳኔ

የኦሮሚያ ብሓራዊ ክልላዊ መንግስት ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችልት የአመልካቾችን አቤቱታ ውድቅ በማድረግ በመ/ቁ/374045 መጋቢት 07 2012 ዓ.ም እና በመ/ቁ/374399 ላይ መጋቢት 22/2012 ዓ.ም የሰጠው ትዕዚዜ በወንጀል ህግ ሥነ ሥርዓት ቁር 195(2(ለ(2))) መሰረት ፀንታል።

ትዕዚዜ

1. የዙህ ፍርድ ትክክለኛ ግልባጭ ከመ/ቁ/208645 ጋር ይያያዜ።

2. መዜገቡ ተዘግታል። ወደ መዜገብ ቤት ይመለስ።

የማይነበብ የሶስት ዳኞች ፊርማ ፊርማ አለበት ማ/አ

የልዩነትሀሳብ

እኛ ስማችን በተራ ቁጥር 2 እና 3 የተመለከተው ዳኞች የስር ፍርድ ቤቶች በአመልካቾች (የመዜገብ አመልካቾች) ላይ በሰጡት የጥፊተኝነትና የቅጣት ውሳኔ ላይ መሰረታዊ የህግ ስህተት ተፈፅማል ፤ይህ መሰረታዊ የህግ ስህተትም በዙህ ሰበር ሰሚ ችልት ሉታረም ይገባል ብለን ስላላመንን ለልዩነት ምክንያት የሆኑትን ሀሳቦች እንደሚከተለው አስፍረናል።

በስር ፍርድ ቤት የግራ ቀኙን ክርክር ተከትል የተሰጠው ውሳኔ ተጠሪ በአመልካቾች ላይ ክሱን ያቀረበው የወ/ህ/አ.671(1)(ሀ) በመጥቀስ ሲሆን አመልካቾች በዙህ ድንጋጌ ጥፊተኛ ተብለው የቅጣት ውሳኔ ላሰጥባቸው የሚችለው ለክሱ መነሻ የሆነውን ተሽከርካሪ የግል ተበዲይን ከመኪና አውርደው በመደብደብ ይዘው ተሰወሩ የተባለት አመልካቾች ድርጊቱን የፈፀሙት ”በሰዎች ወይም በንብረት ላይ የሐይል ተግባር ለመፈፀም በተቋቋመ የወንበዳ ቡድን አባል በመሆን“ መሆኑን ዐቃቤ ህግ ሲያስረዲ በመሆኑ ዐቃቤ ህግ ከላይ በተመለከተው ድንጋጌ አግባብ ማስረዲት አለማስረዲቱ ለጉዲዩ እልባት ለመስጠት መሰረታዊ ጭብጥ ነው ብለን እናምናለን። አሁን በያዜነው ጉዲይ ዐቃቤ ህግ በማስረጃዎቹ አመልካቾች የመኪናውን አሽከርካሪ እና አብረዋቸው የነበሩትን ግለሰብ ከመኪና አውርደው በመደብደብ መኪናውን ይዘው መሰወራቸውን አስረዲ እንጂ ይህንን ድርጊት የፈፀሙት ”በሰዎች ወይም በንብረት ላይ የሐይል ተግባር ለመፈፀም በተቋቋመ የወንበዳ ቡድን አባል በመሆን“ መሆኑን አላስረዲም።ይህም የወ/ህ/አ.671(1)(ሀ) መሰረታዊ መስፈርት በዐቃቤ ህግ ማስረጃ አለመረጋገጡን ያሣያል።

ከላይ እንደተመለከተው የዐቃቤ ህግ ምስክሮች አመልካቾች የመኪናውን አሽከርካሪ እና አብረዋቸው የነበሩትን ግለሰብ ከመኪና አውርደው በመደብደብ መኪናውን ይዘው መሰወራቸውን ማስረዲታቸው ብቻ የግል ተበዲዮችን አንገድልሃለን በማት እርግጠኛ የሞት አደጋ የሚያደርሱባቸው መሆኑን በሚያሳይ መልኩ የወሰደት እርምጃ መኖሩ ባልተረጋገጠበት፤ድርጊቱን የፈፀሙት በጦር መሳሪያ መሆኑን ምስክሮቹ ባላስረደበት እንዱሁም የግል ተበዲዮችን ስቃይ በሚያደርስ ሁኔታ ያንገላቱ መሆኑ በዐቃቤ ህግ ማስረጃ ባልተረጋገጠበት ፤በድብደባው ምክንያት የግል ተበዲዮች ላይ ከባድ የአካል ጉዲት መድረሱ በህክምና ማስረጃ ወይም በልላ መንገድ ባልተረጋገጠበት የወ/ህ/አ.671(1)(ለ) ለተያዘው ጉዲይ አግባብ ነው ልባል የሚችልበት የህግ አግባብ ሳይኖር ወይም ከላይ በተመለከቱት አግባብ አመልካቾች አደገኝነታቸውን በሚያሳይ ሁኔታ የውንብድና ድርጊቱን በወ/ህ/አ.671(1)(ሐ) አግባብ የፈፀሙ ለመሆኑ ዐቃቤ ህግ ባላስረዲበት ሁኔታ አመልካቾች በወ/ህ/አ.671 ስር የሚወድቅ ከባድ የውንብድና የወንጀል ድርጊት ፈፅመዋል ልባል ስለማይችል አመልካቾች ጥፊተኛ ሉባለና ሉቀጡ የሚገባው በወ/ህ/አ.670 ስር በውንብድና የወንጀል ድርጊት ላሆን ይገባል በማለት ከስራ ባልደረቦቻችን በሀሳብ ተለይተናል።

ማ/አ